Franciszkanie.pl - serwis informacyjnyFranciszkanie.pl - serwis informacyjny

Stanisław Wyspiański i krakowscy franciszkanie

28.11.2017 kg .

Kraków | Klasztor i Bazylika Franciszkanów pw. św. Franciszka z Asyżu - Kraków

28 listopada 1907 roku w Krakowie zmarł Stanisław Wyspiański, polski dramaturg, poeta, malarz, grafik, architekt, projektant, autor polichromii oraz witraży w krakowskiej Bazylice św. Franciszka z Asyżu. W rocznicę jego śmierci zapraszamy do zapoznania się z historią ozdabiania franciszkańskiej świątyni oraz do obejrzenia galerii zdjęć.

W liście do swojego przyjaciela, Lucjana Rydla z 16 listopada 1894 roku Wyspiański pisał: Zajęty jestem komponowaniem dekoracji kościoła Franciszkanów, którą zajmuję się na własną rękę i dla własnej tylko satysfakcji, ale kto wie, może jeszcze co z tego będzie. […] dwie główne kompozycje do Franciszkanów wymienię, a te są: ogród zupełnej szczęśliwości, gdzie jest tak lubo, tak miło, tak spokojnie, jak nigdy na ziemi być nie może i nie było…, las zwątpienia, walki, trudów, przeciwieństw, przeszkód, gdzie pobyt jest straszny, przerażający. Jednak już rok później pracował dla franciszkanów nie tylko „na własną rękę” i „dla własnej satysfakcji”, bo do przyjaciela napisał z oburzeniem: imaginuj sobie, ptaków nie może być w kościele Franciszkanów.

fot. K.Gorgoń

Wyspiański pracował nad polichromią franciszkańskiej świątyni od maja do listopada 1895 roku. Jednak jego zbyt nowatorska sztuka spowodowała, że nie dano mu dokończyć dzieła. Na szczęście wiele ukończyć zdołał i możemy jego twórczość podziwiać do dziś.

Ściany prezbiterium, transeptu i początku nawy głównej pokrył dekoracją w pastelowych kolorach. Składają się na nią zwiewne i pełne poetyckiego uroku: lilie, maki, bratki, dziewanny, niezapominajki, mlecze, nasturcje, słoneczniki i inne polskie kwiaty. Wzorował je na swoim zielniku, który długo tworzył i który był dla niego źródłem artystycznego natchnienia w wielu dziełach. Te różnorodne motywy Wyspiański zgrupował w pasach i rozgraniczył taśmami o rysunku geometrycznym. Tym samym podkreślił architekturę wnętrza kościoła.

W przedniej części prezbiterium znajdują się:

  • „Matka Boża z Dzieciątkiem” w krakowskim stroju ludowym
  • „Caritas” – uosobienie boskiej miłości – dwie dziewczynki w uścisku wśród irysów
  • „Upadek zbuntowanych aniołów”
  • „Św. Michał Archanioł”

W tylnej części prezbiterium Wyspiański przedstawił galerię szesnastu polskich orłów piastowskich, co w czasach zaborów miało szczególne znaczenie. Stworzył też szafirowe sklepienie, pokryte setkami złotych gwiazd. Wzdłuż żeber umieścił koronkę i pasek franciszkański.

Nie dane było Wyspiańskiemu dokończyć polichromii. Franciszkanie zaproponowali mu jednak w roku 1897 wykonanie projektów witraży do okien kościelnych. Artysta wykonał je w latach 1897-1902. Szkła, zrealizowane w Innsbrucku, osadzono w oknach prezbiterium w 1899 roku, a w oknie zachodniej fasady (Bóg Ojciec) w 1904 roku.

Witraże Wyspiańskiego w prezbiterium otaczają ołtarz główny. Po prawej stronie widzimy „Świętego Franciszka”, patrona tej świątyni, stojącego boso wśród gałązek krzewów z uniesioną ku niebu twarzą, otrzymującego stygmaty. Nad nim Artysta przedstawił wizję Chrystusa, którego wyciągnięte ręce ze stygmatami zdają się uśmierzać ból świętego. Po lewej stronie „Błogosławiona Salomea”, tchnąca podobnym mistycyzmem i hieratycznością.

Dwa witraże z lewej strony prezbiterium przedstawiają potęgę żywiołu Ognia. Pierwszy ukazuje płonące kłody drzewa, a nad nimi strzelające ku górze niebieskie i żółte płomienie; drugi – żywioł ognia wyobrażony przez czerwień kwiatów. Dwa witraże z prawej strony prezbiterium przedstawiają potęgę żywiołu Wody, co symbolizują kwiaty jezior i rzek: irysy, lilie wodne i grzybienie.

Okno środkowe, zasłonięte ołtarzem, Artysta zamierzał ozdobić wyobrażeniem żywiołów ziemi (rolnik z pługiem) i powietrza (płynące w przestworzu chmury). Pomysł nie doczekał się realizacji. Witraż w tym oknie zdobią motywy roślinne i wizerunek Ducha Świętego w postaci gołębicy, umieszczony w tzw. główce (zwieńczeniu).

Jednak bez wątpienia najwspanialszy witraż Wyspiańskiego to ekspresjonistyczny „Bóg Ojciec wydobywający świat z chaosu” w zachodnim oknie, nad chórem muzycznym. Bywa nazywany również „Stań się”, „Stworzenie świata”, „Bóg Ojciec”. Monumentalna postać Boga Ojca, przypominająca sylwetką dzieło Michała Anioła, zdaje się unosić w przestworzach nad bezmiernym oceanem. Wyrazista jest tylko Jego głowa i uniesiona nad nią ręka w stwórczym geście. Prawa ręka zdaje się opanowywać żywioły, usytuowane w dolnych partiach kompozycji, zmieniające się w zależności od pory dnia i roku, natężenia i kierunku światła, będące żywym ogniem bądź żywiołem wody.

Informacje o dziełach Stanisława Wyspiańskiego zaczerpnięte ze strony www.franciszkanska.pl. Tam też więcej na temat twórczości artysty.

Zapraszamy również do wzięcia udziału w wirtualnej wycieczce po Bazylice Franciszkanów: wycieczka.



Ta strona wykorzystuje pliki typu cookie. Jeżeli nie wyrażasz zgody na ich zapisywanie, wyłącz ich obsługę w ustawieniach swojej przeglądarki.
Zamknij